Fundacja rodzinna a podatki, co jest zwolnione

Fundacja rodzinna płaci podatek dopiero wtedy, gdy pieniądze wychodzą do rodziny

Opodatkowanie fundacji rodzinnej zbudowano wokół jednej idei. Dopóki majątek pracuje w fundacji, czyli przynosi dywidendy, czynsze albo zyski z inwestycji, państwo nie pobiera od niego podatku dochodowego. Podatek pojawia się w momencie, w którym fundacja przekazuje coś beneficjentowi albo wydaje majątek przy likwidacji. Przypomina to odroczenie podatku, które znają spółki rozliczające tak zwany estoński CIT.

Po stronie beneficjenta liczy się pokrewieństwo z fundatorem. Najbliższa rodzina nie płaci od świadczeń podatku dochodowego, dalsza płaci 10 procent, a osoby obce 15 procent. Na tej konstrukcji opiera się większość decyzji przy projektowaniu statutu. Podstawowe informacje o samej instytucji opisaliśmy w poradniku fundacja rodzinna, co to jest i kiedy się opłaca.

Zwolnienie z CIT obejmuje fundację, ale nie każdą jej działalność

Podstawą jest art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, który zwalnia z podatku fundację rodzinną jako podmiot. Dywidendy z jej spółek, czynsze z najmu, zyski ze sprzedaży akcji czy odsetki od pożyczek udzielonych spółkom zależnym nie są u niej opodatkowane w chwili uzyskania. Zwolnienie ma jednak cztery wyjątki zapisane w kolejnych ustępach tego artykułu.

• Podatek od świadczeń i podatek od budynków. Zwolnienie nie obejmuje podatku z art. 24q, czyli 15 procent od świadczeń, oraz podatku od przychodów z budynków z art. 24b (art. 6 ust. 6).
• Działalność spoza katalogu. Działalność gospodarcza wykraczająca poza zakres art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej nie korzysta ze zwolnienia (art. 6 ust. 7) i jest opodatkowana stawką 25 procent, bez innych zwolnień i odliczeń (art. 24r).
• Najem dla rodziny i jej firm. Zwolnienie nie dotyczy przychodów z najmu i dzierżawy przedsiębiorstwa, jego zorganizowanej części albo składników majątku służących działalności beneficjenta, fundatora lub podmiotu z nimi powiązanego (art. 6 ust. 8). Powiązanie liczy się tu od 5 procent udziałów.
• Spóźniona rejestracja. Fundacja w organizacji, której nie zgłoszono do rejestru w ciągu sześciu miesięcy, traci zwolnienie od dnia powstania i musi rozliczyć podatek z odsetkami (art. 6 ust. 9 i 10).

Trzeci wyjątek jest ważny dla właścicieli firm. Częsty pomysł polega na tym, że fundacja przejmuje halę albo maszyny i wynajmuje je rodzinnej spółce. Taki czynsz nie jest zwolniony, bo najemcą jest podmiot powiązany z fundatorem. Natomiast podatek zapłacony od takiego przychodu fundacja może odliczyć od podatku z art. 24q przy późniejszej wypłacie świadczenia (art. 24q ust. 8 i 9).

Od każdego świadczenia dla beneficjenta fundacja płaci 15 procent

Artykuł 24q ust. 1 ustawy o CIT przewiduje podatek 15 procent od tego, co fundacja bezpośrednio lub pośrednio przekazuje albo stawia do dyspozycji. Obejmuje on trzy rodzaje przepływów:

1. świadczenia dla beneficjentów w rozumieniu art. 2 ust. 2 ustawy o fundacji rodzinnej, czyli pieniądze, rzeczy i prawa przekazane albo oddane do korzystania,
2. mienie wydawane w związku z rozwiązaniem fundacji,
3. świadczenia w postaci ukrytych zysków.

Podstawą opodatkowania jest wartość świadczenia albo mienia (art. 24q ust. 2). Przy świadczeniu w naturze, na przykład udostępnieniu domu do zamieszkania, wartość ustala się według zasad z art. 12 ust. 5 do 6a ustawy o CIT, czyli zwykle po cenach rynkowych. Przy rozwiązaniu fundacji podstawę pomniejsza się o wartość podatkową mienia wniesionego przez fundatora (art. 24q ust. 3 i 4). Dzięki temu oddanie fundatorowi tego, co sam wniósł, nie jest drugi raz opodatkowane w pełnej wysokości.

Podatek wpłaca się do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu wypłaty (art. 24q ust. 6). Niezależnie od tego fundacja składa roczną deklarację o dochodzie do końca trzeciego miesiąca następnego roku (art. 24s).

Ukryte zyski to wypłaty dla rodziny przebrane za zwykłe transakcje

Ustawodawca założył, że rodzina może próbować wyprowadzać pieniądze z fundacji inaczej niż przez świadczenia. Dlatego art. 24q ust. 1a wymienia świadczenia, które traktuje się jak ukryte zyski i opodatkowuje tak samo jak świadczenie. Należą do nich między innymi:

• odsetki, prowizje i inne opłaty od pożyczki, której fundacji udzielił beneficjent, fundator albo podmiot z nimi powiązany,
• darowizny i inne nieodpłatne lub częściowo odpłatne świadczenia na rzecz tych osób, jeśli nie są formalnym świadczeniem z fundacji,
• wynagrodzenia za usługi doradcze, księgowe, prawne, reklamowe, zarządzania, gwarancje i poręczenia oraz opłaty licencyjne płacone tym osobom,
• różnica między ceną rynkową a ceną umówioną w innych transakcjach z tymi osobami,
• pożyczka dla beneficjenta, której raty nie spłacono w danym roku do terminu złożenia deklaracji,
• pożyczka dla beneficjenta udzielona na co najmniej 10 lat.

W praktyce oznacza to, że fundacja nie powinna kupować od rodziny usług po zawyżonych cenach ani udzielać członkom rodziny długoletnich pożyczek bez spłat. Każda taka transakcja kosztuje tyle samo podatku co zwykłe świadczenie, a do tego trudniej ją obronić przy kontroli.

Beneficjent z najbliższej rodziny nie płaci PIT, dalsza rodzina płaci 10 procent

Dla beneficjenta będącego osobą fizyczną świadczenie z fundacji jest przychodem z innych źródeł (art. 20 ust. 1g ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych). Wysokość podatku zależy od relacji z fundatorem.

Zwolnienie i stawkę 10 procent stosuje się w proporcji. Liczy się, jaką część majątku fundacji wniósł fundator i jego najbliższa rodzina, a jaką inne osoby. Mienie wniesione darowizną albo w spadku przez małżonka, zstępnych, wstępnych lub rodzeństwo fundatora traktuje się jak wniesione przez fundatora, a wniesione przez inne osoby jak wniesione przez samą fundację (art. 28 ustawy o fundacji rodzinnej). Proporcję zapisuje zarząd w spisie mienia. Gdy fundacja ma dwóch fundatorów, każdy z nich ma własną proporcję.

Fundacja jest płatnikiem PIT i pobiera podatek przy wypłacie (art. 41 ust. 4 ustawy o PIT). Gdy świadczenie nie jest pieniężne, beneficjent wpłaca fundacji kwotę podatku do 10. dnia następnego miesiąca (art. 41 ust. 7b). Podatek jest zryczałtowany, bez kosztów uzyskania przychodu.

Świadczenia z fundacji nie podlegają też podatkowi od spadków i darowizn, bo ustawa o tym podatku wyłącza je wprost (art. 3 pkt 9 ustawy o podatku od spadków i darowizn).

Wniesienie majątku do fundacji jest neutralne podatkowo, ale trzeba je dobrze udokumentować

Przeniesienie udziałów, nieruchomości albo pieniędzy do fundacji nie wywołuje podatku po żadnej ze stron:

• fundacja jest zwolniona z CIT, więc nieodpłatne otrzymanie mienia nie jest u niej opodatkowane,
• fundacja nie płaci podatku od spadków i darowizn, bo ten podatek dotyczy nabycia przez osoby fizyczne (art. 1 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn),
• wniesienie mienia do fundacji nie jest czynnością wymienioną w art. 1 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, więc nie płaci się PCC.

Kluczowy jest spis mienia. Zapisuje się w nim, kto wniósł dany składnik, jego wartość rynkową i wartość podatkową (art. 27 ustawy o fundacji rodzinnej). Wartość podatkowa decyduje o tym, ile podatku zapłaci się przy rozwiązaniu fundacji. Proporcja z tego samego spisu decyduje o zwolnieniu z PIT u beneficjentów.

Czy jest okres, w którym fundacja nie może sprzedać wniesionego mienia

W październiku 2026 r. obowiązujące przepisy nie przewidują takiego okresu. Fundacja może sprzedać wniesione udziały czy nieruchomość i zysk ze sprzedaży mieści się w zwolnieniu, o ile sprzedaż nie jest zawodowym handlem, czyli mienie nie zostało nabyte wyłącznie w celu dalszego zbycia (art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o fundacji rodzinnej). Jesienią 2025 r. Sejm uchwalił nowelizację, która wprowadzała taki okres, ale Prezydent ją zawetował. We wrześniu 2026 r. rząd skierował do Sejmu nowy projekt, który ma obowiązywać od 1 stycznia 2027 r. Zakłada on między innymi stawkę 19 procent zamiast 15 procent w art. 24q, okres utrzymania wniesionego mienia przed sprzedażą i węższe zwolnienie dla najmu. Dopóki ustawa nie zostanie uchwalona, podpisana i ogłoszona, obowiązują zasady opisane w tym poradniku.

Przykład pokazuje, że rodzina płaci mniej niż przy dywidendzie, ale nie zero

Przykład obliczeniowy. Fundator wniósł do fundacji 100 procent udziałów w spółce z o.o. Nikt inny nie wnosił mienia. Spółka po opodatkowaniu swojego zysku wypłaca fundacji dywidendę 1 000 000 zł. Fundacja jest zwolniona z CIT, więc nie płaci od dywidendy podatku. W tym samym roku wypłaca trzy świadczenia.

Podatek 15 procent fundacja płaci ze swoich środków, ponad kwotę świadczenia, dlatego wypłaty i podatek razem dają 920 000 zł, a w fundacji zostaje 80 000 zł. Gdyby fundator trzymał udziały sam i wypłacił sobie dywidendę 600 000 zł, zapłaciłby 19 procent PIT, czyli 114 000 zł. Różnica nie wynika więc z braku podatku, tylko z niższej stawki dla najbliższej rodziny i z tego, że pieniądze niewypłacone beneficjentom nie są opodatkowane, dopóki pracują w fundacji. Liczby w przykładzie są umowne i nie uwzględniają podatku od zysku zapłaconego wcześniej przez spółkę.

Podatek nie powinien być jedynym powodem założenia fundacji

Przy małym majątku korzyść podatkowa rzadko pokrywa koszty fundacji. Trzeba prowadzić pełną księgowość, składać deklaracje, utrzymywać organy i co kilka lat przeprowadzać audyt. Fundacja broni się wtedy, gdy rodzina chce przez dziesięciolecia trzymać razem kilka spółek albo nieruchomości i reinwestować większość zysków. Szerzej o tym, jak takie decyzje wpisują się w sukcesję w firmie rodzinnej, piszemy na osobnej stronie, a przepisy o zachowku i rozwiązaniu fundacji omawiamy w poradniku o ustawie o fundacji rodzinnej.

Czasem lepszym rozwiązaniem jest sprzedaż firmy i wniesienie do fundacji gotówki. Wtedy podatek od sprzedaży udziałów płaci się na zasadach ogólnych, a fundacja zarządza już portfelem, a nie przedsiębiorstwem. Jeśli rozważasz taką drogę, możesz napisać „sprzedam firmę poufnie” i sprawdzić zainteresowanie kupujących bez ujawniania nazwy spółki. Zanim ustalisz cenę, zobacz, jak działa szacunek wartości firmy z danych sprawozdania.

Stawki i artykuły podajemy według stanu prawnego z października 2026 r., a przepisy o fundacjach rodzinnych zmieniają się częściej niż inne. Przed wniesieniem majątku i przed pierwszą wypłatą świadczenia sprawdź aktualne brzmienie ustaw z doradcą podatkowym albo wystąp o interpretację indywidualną.

Najczęściej zadawane pytania